《促織》
标签:必修下冊 清代
xuān dé jiān , gōng zhōng shàng cù zhī zhī xì , suì zhēng mín jiān 。 cǐ wù gù fēi xī chǎn ; yǒu huá yīn lìng yù mèi shàng guān , yǐ yī tóu jìn , shì shǐ dòu ér cái , yīn zé cháng gōng 。 lìng yǐ zé zhī lǐ zhèng 。 shì zhōng yóu xiá ér dé jiā zhě lóng yǎng zhī , áng qí zhí , jū wèi qí huò 。 lǐ xū huá xiá , jiǎ cǐ kē liǎn dīng kǒu , měi zé yī tóu , zhé qīng shù jiā zhī chǎn 。
宣德間,宮中尚促織之戲,歲徵民間。此物故非西產;有華陰令欲媚上官,以一頭進,試使鬥而才,因責常供。令以責之裏正。市中遊俠兒得佳者籠養之,昂其直,居爲奇貨。裏胥猾黠,假此科斂丁口,每責一頭,輒傾數家之產。
yì yǒu chéng míng zhě , cāo tóng zi yè , jiǔ bù shòu 。 wéi rén yū nè , suì wèi huá xū bào chōng lǐ zhèng yì , bǎi jì yíng móu bù néng tuō 。 bù zhōng suì , bó chǎn lèi jǐn 。 huì zhēng cù zhī , chéng bù gǎn liǎn hù kǒu , ér yòu wú suǒ péi cháng , yōu mèn yù sǐ 。 qī yuē : “ hé bì yì ? ? rú zì xíng sōu mì , , yǒu wàn yī zhī dé 。” 。 ” zhī 。 zǎo 。 mù guī , tí , tǒng tóng sī lóng , yú , dǔ cóng cǎo chù , tàn , fā xué , mí , bù shī , qì , jì 。 jí 。 dé sān liǎng tóu , yòu , ruò bù zhōng yú kuǎn 。 zǎi 。 xiàn zhuī bǐ , xún , , zhàng , bǎi , liǎng , jiān nóng xuè liú lí , bìng , yì bù néng xíng zhuō yǐ 。 zhuǎn 。 chuáng tóu , wéi , zì jìn 。
邑有成名者,操童子業,久不售。爲人迂訥,遂爲猾胥報充裏正役,百計營謀不能脫。不終歲,薄產累盡。會徵促織,成不敢斂戶口,而又無所賠償,憂悶欲死。妻曰:「死何裨益?不如自行搜覓,冀有萬一之得。」成然之。早出暮歸,提竹筒銅絲籠,於敗堵叢草處,探石發穴,靡計不施,迄無濟。即捕得三兩頭,又劣弱不中於款。宰嚴限追比,旬餘,杖至百,兩股間膿血流離,並蟲亦不能行捉矣。轉側牀頭,惟思自盡。
shí cūn zhōng lái yī tuó bèi wū , néng yǐ shén bo 。 chéng qī jù zī yì wèn 。 jiàn hóng nǚ bái pó , tián sè mén hù 。 rù qí shě , zé mì shì chuí lián , lián wài shè xiāng jǐ 。 wèn zhě ruò xiāng yú dǐng , zài bài 。 wū cóng páng wàng kōng dài zhù , chún wěn xī pì , bù zhī hé cí 。 gè gè sǒng lì yǐ tīng 。 shǎo jiān , lián nèi zhì yī zhǐ chū , jí dào rén yì zhōng shì , wú háo fā shuǎng 。 chéng qī nà qián àn shàng , fén bài rú qián rén 。 shí qǐng , lián dòng , piàn zhǐ pāo luò 。 shí shì zhī , fēi zì ér huà : zhōng huì diàn gé , lèi lán rě 。 hòu xiǎo shān xià , guài shí luàn wò , zhēn zhēn cóng jí , qīng má tóu fú yān 。 páng yī má , ruò jiāng tiào wǔ 。 zhǎn wán bù kě xiǎo 。 rán dǔ cù zhī , yǐn zhōng xiōng huái 。 zhé cáng zhī , guī yǐ shì chéng 。
時村中來一駝背巫,能以神卜。成妻具資詣問。見紅女白婆,填塞門戶。入其舍,則密室垂簾,簾外設香幾。問者爇香於鼎,再拜。巫從旁望空代祝,脣吻翕闢,不知何詞。各各竦立以聽。少間,簾內擲一紙出,即道人意中事,無毫髮爽。成妻納錢案上,焚拜如前人。食頃,簾動,片紙拋落。拾視之,非字而畫:中繪殿閣,類蘭若。後小山下,怪石亂臥,針針叢棘,青麻頭伏焉。旁一蟆,若將跳舞。展玩不可曉。然睹促織,隱中胸懷。折藏之,歸以示成。
chéng fǎn fù zì niàn , dé wú jiào wǒ liè chóng suǒ yé ? xì zhān jǐng zhuàng , yǔ cūn dōng dà fú gé zhēn bī shì 。 nǎi qiáng qǐ fú zhàng , zhí tú yì sì hòu , yǒu gǔ líng wèi qǐ 。 xún líng ér zǒu , jiàn dūn shí lín lín , yǎn rán lèi huà 。 suì yú hāo lái zhōng cè tīng xú xíng , shì xún zhēn jiè 。 ér xīn mù ěr lì jù qióng , jué wú zōng xiǎng 。 míng sōu wèi yǐ , yī lài tóu má cù rán yuè qù 。 chéng yì è , jí zhú chèn zhī , má rù cǎo jiān 。 niè jì pī qiú , jiàn yǒu chóng fú jí gēn 。 jù pū zhī , rù shí xué zhōng 。 tiàn yǐ jiān cǎo , bù chū ; yǐ tǒng shuǐ guàn zhī , shǐ chū , zhuàng jí jùn jiàn 。 zhú ér dé zhī 。 shěn shì , jù shēn xiū wěi , qīng xiàng jīn chì 。 dà xǐ , lóng guī , jǔ jiā qìng hè , suī lián chéng gǒng bì bù chì yě 。 shàng yú pén ér yǎng zhī , xiè bái lì huáng , bèi jí hù ài , liú dài xiàn qī , yǐ sāi guān zé 。
成反覆自念,得無教我獵蟲所耶?細瞻景狀,與村東大佛閣真逼似。乃強起扶杖,執圖詣寺後,有古陵蔚起。循陵而走,見蹲石鱗鱗,儼然類畫。遂於蒿萊中側聽徐行,似尋針芥。而心目耳力俱窮,絕無蹤響。冥搜未已,一癩頭蟆猝然躍去。成益愕,急逐趁之,蟆入草間。躡跡披求,見有蟲伏棘根。遽撲之,入石穴中。掭以尖草,不出;以筒水灌之,始出,狀極俊健。逐而得之。審視,巨身修尾,青項金翅。大喜,籠歸,舉家慶賀,雖連城拱璧不啻也。上於盆而養之,蟹白慄黃,備極護愛,留待限期,以塞官責。
chéng yǒu zi jiǔ suì , kuī fù bù zài , qiè fā pén 。 chóng yuè zhì jìng chū , xùn bù kě zhuō 。 jí pū rù shǒu , yǐ gǔ luò fù liè , sī xū jiù bì 。 ér jù , tí gào mǔ 。 mǔ wén zhī , miàn sè huī sǐ , dà mà yuē : “ gēn , , qī zhì yǐ ! ! wēng guī , , yǔ rǔ fù suàn ěr !” ! ” ér chū 。
成有子九歲,窺父不在,竊發盆。蟲躍擲徑出,迅不可捉。及撲入手,已股落腹裂,斯須就斃。兒懼,啼告母。母聞之,面色灰死,大罵曰:「業根,死期至矣!而翁歸,自與汝復算耳!」兒涕而出。
wèi jǐ , chéng guī , wén qī yán , rú bèi bīng xuě 。 nù suǒ ér , ér miǎo rán bù zhī suǒ wǎng 。 jì dé qí shī yú jǐng , yīn ér huà nù wèi bēi , qiǎng hū yù jué 。 fū qī xiàng yú , máo shè wú yān , xiāng duì mò rán , bù fù liáo lài 。 rì jiāng mù , qǔ ér gǎo zàng 。 jìn fǔ zhī , qì xī chuò rán 。 xǐ zhì tà shàng , bàn yè fù sū 。 fū qī xīn shāo wèi , dàn ér shén qì chī mù , yǎn yǎn sī shuì 。 chéng xī shuài lóng xū , gù zhī zé qì duàn shēng tūn , yì bù gǎn fù jiū ér 。 zì hūn dá shǔ , mù bù jiāo jié 。 dōng xī jì jià , jiāng wò zhǎng chóu 。 hū wén mén wài chóng míng , jīng qǐ chān shì , chóng wǎn rán shàng zài 。 xǐ ér bǔ zhī , yī míng zhé yuè qù , xíng qiě sù 。 fù zhī yǐ zhǎng , xū ruò wú wù ; shǒu cái jǔ , zé yòu chāo hū ér yuè 。 jí qū zhī , zhé guò qiáng yú , mí qí suǒ zài 。 pái huái sì gù , jiàn chóng fú bì shàng 。 shěn dì zhī , duǎn xiǎo , hēi chì sè , dùn fēi qián wù 。 chéng yǐ qí xiǎo , liè zhī 。 wéi páng huáng zhān gù , xún suǒ zhú zhě 。 bì shàng xiǎo chóng hū yuè luò jīn xiù jiān , shì zhī , xíng ruò tǔ gǒu , méi huā chì , fāng shǒu , zhǎng jìng , yì shì liáng 。 xǐ ér shōu zhī 。 jiāng xiàn gōng táng , zhuì zhuì kǒng bù dàng yì , sī shì zhī dòu yǐ chān zhī 。
未幾,成歸,聞妻言,如被冰雪。怒索兒,兒渺然不知所往。既得其屍於井,因而化怒爲悲,搶呼欲絕。夫妻向隅,茅舍無煙,相對默然,不復聊賴。日將暮,取兒藁葬。近撫之,氣息惙然。喜置榻上,半夜復甦。夫妻心稍慰,但兒神氣癡木,奄奄思睡。成蟋蟀籠虛,顧之則氣斷聲吞,亦不敢復究兒。自昏達曙,目不交睫。東曦既駕,僵臥長愁。忽聞門外蟲鳴,驚起覘視,蟲宛然尚在。喜而捕之,一鳴輒躍去,行且速。覆之以掌,虛若無物;手裁舉,則又超忽而躍。急趨之,折過牆隅,迷其所在。徘徊四顧,見蟲伏壁上。審諦之,短小,黑赤色,頓非前物。成以其小,劣之。惟彷徨瞻顧,尋所逐者。壁上小蟲忽躍落襟袖間,視之,形若土狗,梅花翅,方首,長脛,意似良。喜而收之。將獻公堂,惴惴恐不當意,思試之鬥以覘之。
cūn zhōng shào nián hào shì zhě xùn yǎng yī chóng , zì míng “ xiè ké qīng ” , yǔ zǐ dì jiǎo , , bù shèng 。 。 jū zhī yǐ wéi lì , , gāo qí zhí , , wú shòu zhě 。 。 zào lú fǎng chéng , , chéng suǒ xù , , kǒu hú lú ér xiào 。 。 chū jǐ chóng , , bǐ lóng zhōng 。 。 shì zhī , , rán xiū wěi , , zēng cán zuò , , gǎn yǔ jiào 。 。 nián gù qiáng zhī 。 。 niàn xù liè wù zhōng wú suǒ yòng , , rú pīn bó yī xiào , , hé nà dòu pén 。 。 chóng fú bù dòng , , ruò mù jī 。 。 nián yòu dà xiào 。 。 yǐ zhū liè máo liáo bō chóng xū , , bù dòng 。 。 nián yòu xiào 。 。 liāo zhī , , bào nù , , bēn , , xiāng téng jī , , fèn zuò shēng 。 。 jiàn xiǎo chóng yuè qǐ , , wěi shēn xū , , hé dí lǐng 。 。 nián dà hài , , jiě lìng xiū zhǐ 。 。 qiào rán jīn míng , , bào zhǔ zhī 。 。 dà xǐ 。 。 gòng zhān wán , , jī piē lái , , jìn yǐ zhuó 。 。 hài lì è hū , , zhuó bù zhōng , , yuè qù chǐ yǒu zhǐ 。 。 jiàn jìn , , bī zhī , , yǐ zài zhǎo xià yǐ 。 。 cāng cù mò zhī suǒ jiù , , zú shī sè 。 。 jiàn jī shēn jǐng bǎi pū , , shì , , chóng jí guān shàng , , dīng bù shì 。 。 yì jīng xǐ , , zhì lóng zhōng 。
村中少年好事者馴養一蟲,自名「蟹殼青」,日與子弟角,無不勝。欲居之以爲利,而高其直,亦無售者。徑造廬訪成,視成所蓄,掩口胡盧而笑。因出己蟲,納比籠中。成視之,龐然修偉,自增慚怍,不敢與較。少年固強之。顧念蓄劣物終無所用,不如拼博一笑,因合納鬥盆。小蟲伏不動,蠢若木雞。少年又大笑。試以豬鬣毛撩撥蟲須,仍不動。少年又笑。屢撩之,蟲暴怒,直奔,遂相騰擊,振奮作聲。俄見小蟲躍起,張尾伸須,直齕敵領。少年大駭,急解令休止。蟲翹然矜鳴,似報主知。成大喜。方共瞻玩,一雞瞥來,徑進以啄。成駭立愕呼,幸啄不中,蟲躍去尺有咫。雞健進,逐逼之,蟲已在爪下矣。成倉猝莫知所救,頓足失色。旋見雞伸頸擺撲,臨視,則蟲集冠上,力叮不釋。成益驚喜,掇置籠中。
yì rì jìn zǎi , zǎi jiàn qí xiǎo , nù hē chéng 。 chéng shù qí yì , zǎi bù xìn 。 shì yǔ tā chóng dòu , chóng jǐn mí 。 yòu shì zhī jī , guǒ rú chéng yán 。 nǎi shǎng chéng , xiàn zhū fǔ jūn 。 fǔ jūn dà yuè , yǐ jīn lóng jìn shàng , xì shū qí néng 。 jì rù gōng zhōng , jǔ tiān xià suǒ gòng hú dié 、 táng láng 、 yóu lì tà 、 qīng sī é yī qiè yì zhuàng biàn shì zhī , wú chū qí yòu zhě 。 měi wén qín sè zhī shēng , zé yīng jié ér wǔ 。 yì qí zhī 。 shàng dà jiā yuè , zhào cì fǔ chén míng mǎ yī duàn 。 fǔ jūn bù wàng suǒ zì , wú hé , zǎi yǐ zhuó yì wén , zǎi yuè , miǎn chéng yì 。 yòu zhǔ xué shǐ bǐ rù yì xiáng 。 hòu suì yú , chéng zi jīng shén fù jiù , zì yán shēn huà cù zhī , qīng jié shàn dòu , jīn shǐ sū ěr 。 fǔ jūn yì hòu lài chéng 。 bù shù suì , tián bǎi qǐng , lóu gé wàn chuán , niú yáng tí qiào gè qiān jì ; yī chū mén , qiú mǎ guò shì jiā yān 。
翼日進宰,宰見其小,怒訶成。成述其異,宰不信。試與他蟲鬥,蟲盡靡。又試之雞,果如成言。乃賞成,獻諸撫軍。撫軍大悅,以金籠進上,細疏其能。既入宮中,舉天下所貢蝴蝶、螳螂、油利撻、青絲額一切異狀遍試之,無出其右者。每聞琴瑟之聲,則應節而舞。益奇之。上大嘉悅,詔賜撫臣名馬衣緞。撫軍不忘所自,無何,宰以卓異聞,宰悅,免成役。又囑學使俾入邑庠。後歲餘,成子精神復舊,自言身化促織,輕捷善鬥,今始蘇耳。撫軍亦厚賚成。不數歲,田百頃,樓閣萬椽,牛羊蹄躈各千計;一出門,裘馬過世家焉。
yì shǐ shì yuē : “ zi ǒu yòng yī wù , , bì bù guò cǐ yǐ wàng ; ; fèng xíng zhě jí wèi dìng lì 。 。 yǐ guān tān lì nüè , , rì tiē fù mài ér , , wú xiū zhǐ 。 。 tiān zi yī kuǐ bù , , guān mín mìng , , kě hū yě 。 。 shì chéng shì zi yǐ dù pín , , cù zhī fù , , mǎ yáng yáng 。 。 qí wèi lǐ zhèng 、 、 pū zé shí , , yì qí zhì cǐ zāi ? ? jiāng yǐ chóu zhǎng hòu zhě , , shǐ fǔ chén 、 、 yǐn , , shòu cù zhī ēn yīn 。 。 zhī : : rén fēi shēng , , jí jī quǎn 。 。 fū !”
異史氏曰:「天子偶用一物,未必不過此已忘;而奉行者即爲定例。加以官貪吏虐,民日貼婦賣兒,更無休止。故天子一跬步,皆關民命,不可忽也。獨是成氏子以蠹貧,以促織富,裘馬揚揚。當其爲裏正、受撲責時,豈意其至此哉?天將以酬長厚者,遂使撫臣、令尹,並受促織恩蔭。聞之:一人飛升,仙及雞犬。信夫!」
蒲松齡 · 清代