《諫逐客書》
标签:必修下冊 先秦
chén wén lì yì zhú kè , qiè yǐ wéi guò yǐ 。 xī móu gōng qiú shì , xī qǔ yóu yú yú róng , dōng dé bǎi lǐ xī yú wǎn , yíng jiǎn shū yú sòng , lái pī bào 、 gōng sūn zhī yú jìn 。 cǐ wǔ zi zhě , bù chǎn yú qín , ér móu gōng yòng zhī , bìng guó èr shí , suì bà xī róng 。 xiào gōng yòng shāng yāng zhī fǎ , yí fēng yì sú , mín yǐ yīn shèng , guó yǐ fù qiáng , bǎi xìng lè yòng , zhū hóu qīn fú , huò chǔ 、 wèi zhī shī , jǔ dì qiān lǐ , zhì jīn zhì qiáng 。 huì wáng yòng zhāng yí zhī jì , bá sān chuān zhī dì , xī bìng bā 、 shǔ , běi shōu shàng jùn , nán qǔ hàn zhōng , bāo jiǔ yí , zhì yān 、 yǐng , dōng jù chéng gāo zhī xiǎn , gē gāo yú zhī rǎng , suì sàn liù guó zhī cóng , shǐ zhī xī miàn shì qín , gōng shī dào jīn 。 zhāo wáng dé fàn jū , fèi ráng hóu , zhú huá yáng , qiáng gōng shì , dù sī mén , cán shí zhū hóu , shǐ qín chéng dì yè 。 cǐ sì jūn zhě , jiē yǐ kè zhī gōng 。 yóu cǐ guān zhī , kè hé fù yú qín zāi ! xiàng shǐ sì jūn què kè ér bù nèi , shū shì ér bù yòng , shì shǐ guó wú fù lì zhī shí , ér qín wú qiáng dà zhī míng yě 。
臣聞吏議逐客,竊以爲過矣。昔繆公求士,西取由余於戎,東得百裏奚於宛,迎蹇叔於宋,來丕豹、公孫支於晉。此五子者,不產於秦,而繆公用之,並國二十,遂霸西戎。孝公用商鞅之法,移風易俗,民以殷盛,國以富強,百姓樂用,諸侯親服,獲楚、魏之師,舉地千裏,至今治強。惠王用張儀之計,拔三川之地,西並巴、蜀,北收上郡,南取漢中,包九夷,制鄢、郢,東據成皋之險,割膏腴之壤,遂散六國之從,使之西面事秦,功施到今。昭王得範雎,廢穰侯,逐華陽,強公室,杜私門,蠶食諸侯,使秦成帝業。此四君者,皆以客之功。由此觀之,客何負於秦哉!向使四君卻客而不內,疏士而不用,是使國無富利之實,而秦無強大之名也。
jīn bì xià zhì kūn shān zhī yù , yǒu suí 、 hé zhī bǎo , chuí míng yuè zhī zhū , fú tài ē zhī jiàn , chéng xiān lí zhī mǎ , jiàn cuì fèng zhī qí , shù líng tuó zhī gǔ 。 cǐ shù bǎo zhě , qín bù shēng yī yān , ér bì xià shuō zhī , hé yě ? bì qín guó zhī suǒ shēng rán hòu kě , zé shì yè guāng zhī bì bù shì cháo tíng , xī xiàng zhī qì bù wèi wán hǎo , zhèng 、 wèi zhī nǚ bù chōng hòu gōng , ér jùn liáng jué tí bù shí wài jiù , jiāng nán jīn xī bù wèi yòng , xī shǔ dān qīng bù wèi cǎi 。 suǒ yǐ shì hòu gōng , chōng xià chén , yú xīn yì , shuō ěr mù zhě , bì chū yú qín rán hòu kě , zé shì wǎn zhū zhī zān 、 fù jī zhī ěr 、 ā gǎo zhī yī 、 jǐn xiù zhī shì bù jìn yú qián , ér suí sú yǎ huà jiā yě yǎo tiǎo zhào nǚ bù lì yú cè yě 。 fū jī wèng kòu fǒu , dàn zhēng bó bì , ér gē hū wū wū kuài ěr zhě , zhēn qín zhī shēng yě ; 《 》《 》 《 sāng 》 《 zhāo 》《 》 《 wǔ 》 《 》 》 《 yì 》 《 lè 》 。 , qì jī wèng kòu fǒu 。 jiù 《 zhèng 》《 wèi 》, tuì dàn 《 ér 》 《 zhāo 》 , 》, ruò shì zhě hé 《 ? 》 《 dāng 》 , shì guān ér yǐ yǐ ? jīn qǔ rén zé , rán , bù wèn kě 。 , bù lùn qū zhí , , qín zhě qù , , kè zhě zhú 。 , zé shì suǒ zhòng , , zài hū sè 。 lè 、 zhū yù , ér , qīng zhě , 、 hū 、 mín yě , cǐ fēi suǒ yǐ , hǎi nèi 、 zhì zhū 。 zhī shù yě 。
今陛下致崑山之玉,有隨、和之寶,垂明月之珠,服太阿之劍,乘纖離之馬,建翠鳳之旗,樹靈鼉之鼓。此數寶者,秦不生一焉,而陛下說之,何也?必秦國之所生然後可,則是夜光之璧不飾朝廷,犀象之器不爲玩好,鄭、衛之女不充後宮,而駿良駃騠不實外廄,江南金錫不爲用,西蜀丹青不爲採。所以飾後宮,充下陳,娛心意,說耳目者,必出於秦然後可,則是宛珠之簪、傅璣之珥、阿縞之衣、錦繡之飾不進於前,而隨俗雅化佳冶窈窕趙女不立於側也。夫擊甕叩缶,彈箏搏髀,而歌呼嗚嗚快耳者,真秦之聲也;《鄭》《衛》《桑間》《昭》《虞》《武》《象》者,異國之樂也。今棄擊甕叩缶而就《鄭》《衛》,退彈箏而取《昭》《虞》,若是者何也?快意當前,適觀而已矣。今取人則不然,不問可否,不論曲直,非秦者去,爲客者逐。然則是所重者,在乎色、樂、珠玉,而所輕者,在乎人民也。此非所以跨海內、制諸侯之術也。
chén wén dì guǎng zhě sù duō , guó dà zhě rén zhòng , bīng qiáng zé shì yǒng 。 shì yǐ tài shān bù ràng tǔ rǎng , gù néng chéng qí dà ; hé hǎi bù zé xì liú , gù néng jiù qí shēn ; wáng zhě bù què zhòng shù , gù néng míng qí dé 。 shì yǐ dì wú sì fāng , mín wú yì guó , sì shí chōng měi , guǐ shén jiàng fú , cǐ wǔ dì sān wáng zhī suǒ yǐ wú dí yě 。 jīn nǎi qì qián shǒu yǐ zī dí guó , què bīn kè yǐ yè zhū hóu , shǐ tiān xià zhī shì tuì ér bù gǎn xī xiàng , guǒ zú bù rù qín , cǐ suǒ wèi “ jí kòu bīng ér jī dào liáng ” zhě yě 。
臣聞地廣者粟多,國大者人衆,兵強則士勇。是以太山不讓土壤,故能成其大;河海不擇細流,故能就其深;王者不卻衆庶,故能明其德。是以地無四方,民無異國,四時充美,鬼神降福,此五帝三王之所以無敵也。今乃棄黔首以資敵國,卻賓客以業諸侯,使天下之士退而不敢西向,裹足不入秦,此所謂「藉寇兵而齎盜糧」者也。
fū wù bù chǎn yú qín , kě bǎo zhě duō ; shì bù chǎn yú qín , ér yuàn zhōng zhě zhòng 。 jīn zhú kè yǐ zī dí guó , sǔn mín yǐ yì chóu , nèi zì xū ér wài shù yuàn yú zhū hóu , qiú guó wú wēi , bù kě dé yě 。
夫物不產於秦,可寶者多;士不產於秦,而願忠者衆。今逐客以資敵國,損民以益仇,內自虛而外樹怨於諸侯,求國無危,不可得也。
李斯 · 先秦