《陳涉世家》
标签:九年級上冊 九年級下冊 两汉
chén shèng zhě , yáng chéng rén yě , zì shè 。 wú guǎng zhě , yáng xià rén yě , zì shū 。 chén shè shǎo shí , cháng yǔ rén yōng gēng , chuò gēng zhī lǒng shàng , chàng hèn jiǔ zhī , yuē : “ fù guì , , xiāng wàng 。” 。 ” xiào ér yīng yuē :“ ruò : “ gēng , hé fù , yě ?” chén shè ? ” yuē :“ jiē hū ! : “ ān zhī ! hú zhī zhì zāi !”
陳勝者,陽城人也,字涉。吳廣者,陽夏人也,字叔。陳涉少時,嘗與人傭耕,輟耕之壟上,悵恨久之,曰:「苟富貴,無相忘。」傭者笑而應曰:「若爲傭耕,何富貴也?」陳涉太息曰:「嗟乎!燕雀安知鴻鵠之志哉!」
èr shì yuán nián qī yuè , fā lǘ zuǒ shì shù yú yáng , jiǔ bǎi rén tún dà zé xiāng 。 chén shèng ﹑ wú guǎng jiē cì dāng xíng , wèi tún zhǎng 。 huì tiān dà yǔ , dào bù tōng , dù yǐ shī qī 。 shī qī , fǎ jiē zhǎn 。 chén shèng ﹑ wú guǎng nǎi móu yuē : “ wáng yì sǐ , , dà jì yì sǐ ; ; sǐ , , guó kě hū ?” ? ” yuē :“ tiān : “ qín jiǔ yǐ 。 wú wén 。 shì shǎo zǐ yě , bù dàng , , dāng lì , nǎi gōng zi fú sū 。 fú sū 。 shù jiàn gù , shàng shǐ , jiàng bīng 。 jīn huò 。 wú zuì , èr shì , zhī 。 bǎi xìng 。 wén qí xián , wèi zhī , sǐ yě 。 xiàng yàn 。 chǔ jiāng , shù yǒu , , ài shì , , chǔ rén , zhī 。 huò yǐ 。 sǐ , huò yǐ , wáng 。 jīn chéng 。 wú zhòng zhà zì chēng gōng zi fú sū ﹑ xiàng yàn ﹑ wèi tiān , chàng , yí duō , zhě 。” wú guǎng 。 ” rán 。 nǎi xíng bo 。 bo zhě zhī 。 zhǐ yì , yuē :“ zú , shì : “ , yǒu gōng 。 rán , xià bo 。 guǐ hū !” chén shèng ﹑ wú ! ” , niàn ﹑ , yuē :“ , jiào wǒ , wēi : “ 。” nǎi dān shū bó yuē “ 。 ” wáng ”, zhì rén suǒ “ yú fù zhōng ” , mǎi yú pēng shí , dé yú 。 zhōng shū , gù yǐ , zhī yǐ 。 yòu jiān , wú guǎng zhī cì suǒ 。 cóng cí zhōng , yè gōu huǒ , hú míng hū yuē , dà chǔ xīng , chén shèng wáng 。” : “ yè jīng kǒng , dàn rì , 。 ” wǎng wǎng yǔ , jiē 。 mù chén , 。
二世元年七月,發閭左適戍漁陽,九百人屯大澤鄉。陳勝﹑吳廣皆次當行,爲屯長。會天大雨,道不通,度已失期。失期,法皆斬。陳勝﹑吳廣乃謀曰:「今亡亦死,舉大計亦死;等死,死國可乎?」陳勝曰:「天下苦秦久矣。吾聞二世少子也,不當立,當立者乃公子扶蘇。扶蘇以數諫故,上使外將兵。今或聞無罪,二世殺之。百姓多聞其賢,未知其死也。項燕爲楚將,數有功,愛士卒,楚人憐之。或以爲死,或以爲亡。今誠以吾衆詐自稱公子扶蘇﹑項燕,爲天下唱,宜多應者。」吳廣以爲然。乃行卜。卜者知其指意,曰:「足下事皆成,有功。然足下卜之鬼乎!」陳勝﹑吳廣喜,念鬼,曰:「此教我先威衆耳。」乃丹書帛曰「陳勝王」,置人所罾魚腹中。卒買魚烹食,得魚腹中書,固以怪之矣。又間令吳廣之次所旁叢祠中,夜篝火,狐鳴呼曰:「大楚興,陳勝王。」卒皆夜驚恐。旦日,卒中往往語,皆指目陳勝。
wú guǎng sù ài rén , shì zú duō wèi yòng zhě 。 jiàng wèi zuì , guǎng gù shù yán yù wáng , fèn huì wèi , lìng rǔ zhī , yǐ jī nù qí zhòng 。 wèi guǒ chī guǎng 。 wèi jiàn tǐng , guǎng qǐ , duó ér shā wèi 。 chén shèng zuǒ zhī , bìng shā liǎng wèi 。 zhào lìng tú shǔ yuē : “ děng yù yǔ , , yǐ shī qī , , qī dāng zhǎn 。 。 dì lìng wú zhǎn , , shù sǐ zhě gù shí liù qī 。 。 zhuàng shì bù sǐ jí yǐ , , jí jǔ dà míng ěr , , hóu jiàng xiàng níng yǒu zhǒng hū !” ! ” jiē yuē :“ jìng : “ 。” nǎi zhà 。 ” zi fú sū ﹑ xiàng yàn , ﹑ mín yù , 。 tǎn yòu , 。 dà chǔ , wèi tán ér 。 , jì yǐ wèi , 。 chén shèng zì 。 wèi jiāng jūn , wú guǎng wèi , wèi 。 gōng dà zé 。 , shōu ér gōng , 。 qí xià , 。 lìng fú , rén gé yīng jiàng bīng xùn qí yǐ dōng 。 gōng zhì 、 。 、 kǔ 、 zhè 、 qiáo 、 xià 、 。 xíng shōu bīng 。 bǐ zhì chén 。 chē liù qī , chéng , qí qiān yú , zú shù wàn , 。 gōng chén , 。 shǒu lìng , bù zài , dú shǒu chéng , zhàn qiáo mén zhōng 。 fú shèng , 。 chéng sǐ , nǎi rù jù , 。 shù rì , 。 lìng zhào , lǎo ﹑ háo jié yǔ ﹑ lái kuài jì shì 。 sān lǎo ﹑ 。 jié jiē ﹑ :“ jiāng jūn shēn : “ zhí ruì , fá wú dào , , bào qín , , lì chǔ guó , shè jì , gōng yí wèi wáng , chén shè nǎi lì 。 ” , hào wèi zhāng chǔ 。 , cǐ shí , zhū 。 xiàn kǔ qín , zhě , jiē xíng qí zhǎng lì , shā zhī yǐ yīng chén , 。 nǎi yǐ wú shū wèi 。 wáng , jiān zhū jiāng yǐ xī , xíng yáng 。 lìng chén rén wǔ chén 。 zhāng ěr 、 chén yú 、 zhào dì 、 lìng rǔ yīn rén dèng , xùn jiǔ jiāng jùn 。 dāng cǐ shí , chǔ 。 shù qiān rén , jù zhě , bù kě shèng shǔ 。
吳廣素愛人,士卒多爲用者。將尉醉,廣故數言欲亡,忿恚尉,令辱之,以激怒其衆。尉果笞廣。尉劍挺,廣起,奪而殺尉。陳勝佐之,並殺兩尉。召令徒屬曰:「公等遇雨,皆已失期,失期當斬。藉第令毋斬,而戍死者固十六七。且壯士不死即已,死即舉大名耳,王侯將相寧有種乎!」徒屬皆曰:「敬受命。」乃詐稱公子扶蘇﹑項燕,從民欲也。袒右,稱大楚。爲壇而盟,祭以尉首。陳勝自立爲將軍,吳廣爲都尉。攻大澤鄉,收而攻蘄。蘄下,乃令符離人葛嬰將兵徇蘄以東。攻銍、酇、苦、柘、譙皆下之。行收兵。比至陳,車六七百乘,騎千餘,卒數萬人。攻陳,陳守令皆不在,獨守丞與戰譙門中。弗勝,守丞死,乃入據陳。數日,號令召三老﹑豪傑與皆來會計事。三老﹑豪傑皆曰:「將軍身被堅執銳,伐無道,誅暴秦,復立楚國之社稷,功宜爲王。」陳涉乃立爲王,號爲張楚。當此時,諸郡縣苦秦吏者,皆刑其長吏,殺之以應陳涉。乃以吳叔爲假王,監諸將以西擊滎陽。令陳人武臣、張耳、陳餘徇趙地,令汝陰人鄧宗徇九江郡。當此時,楚兵數千人爲聚者,不可勝數。
gé yīng zhì dōng chéng , lì xiāng qiáng wèi chǔ wáng 。 yīng hòu wén chén wáng yǐ lì , yīn shā xiāng qiáng , huán bào 。 zhì chén , chén wáng zhū shā gé yīng 。 chén wáng lìng wèi rén zhōu shì běi xùn wèi dì 。 wú guǎng wéi xíng yáng 。 lǐ yóu wèi sān chuān shǒu , shǒu xíng yáng , wú shū fú néng xià 。 chén wáng zhēng guó zhī háo jié yǔ jì , yǐ shàng cài rén fáng jūn cài cì wèi shàng zhù guó 。
葛嬰至東城,立襄強爲楚王。嬰後聞陳王已立,因殺襄強,還報。至陳,陳王誅殺葛嬰。陳王令魏人周市北徇魏地。吳廣圍滎陽。李由爲三川守,守滎陽,吳叔弗能下。陳王徵國之豪傑與計,以上蔡人房君蔡賜爲上柱國。
zhōu wén , chén zhī xián rén yě , cháng wèi xiàng yàn jūn shì rì , shì chūn shēn jūn , zì yán xí bīng , chén wáng yǔ zhī jiāng jūn yìn , xī jī qín 。 xíng shōu bīng zhì guān , chē qiān chéng , zú shù shí wàn , zhì xì , jūn yān 。 qín lìng shào fǔ zhāng hán miǎn lì shān tú ﹑ rén nú chǎn zi shēng , xī fā yǐ jī chǔ dà jūn , jǐn bài zhī 。 zhōu wén bài , zǒu chū guān , zhǐ cì cáo yáng èr sān yuè 。 zhāng hán zhuī bài zhī , fù zǒu cì miǎn chí shí yú rì 。 zhāng hán jī , dà pò zhī 。 zhōu wén zì jǐng , jūn suì bù zhàn 。
周文,陳之賢人也,嘗爲項燕軍視日,事春申君,自言習兵,陳王與之將軍印,西擊秦。行收兵至關,車千乘,卒數十萬,至戲,軍焉。秦令少府章邯免酈山徒﹑人奴產子生,悉發以擊楚大軍,盡敗之。周文敗,走出關,止次曹陽二三月。章邯追敗之,復走次澠池十餘日。章邯擊,大破之。周文自剄,軍遂不戰。
wǔ chén dào hán dān , zì lì wèi zhào wáng , chén yú wèi dà jiāng jūn , zhāng ěr 、 zhào sāo wèi zuǒ yòu chéng xiàng 。 chén wáng nù , bǔ xì wǔ chén děng jiā shì , yù zhū zhī 。 zhù guó yuē : “ wèi wáng ér zhū zhào wáng jiàng xiàng jiā shǔ , , shēng yī qín yě 。 。 rú yīn ér lì zhī 。” 。 ” nǎi qiǎn shǐ zhě hè zhào , ér , xì wǔ chén děng jiā shǔ gōng zhōng , ér , ěr zi zhāng áo wèi chéng dū jūn , qù , bīng , jí , guān 。 zhào 。 jiàng xiàng xiāng yǔ móu yuē :“ wáng : “ , fēi chǔ , yě 。 chǔ yǐ 。 qín , bì jiā , yú zhào 。 jì mò 。 wú xī bīng , shǐ shǐ , xùn yàn dì yǐ zì guǎng yě 。 zhào nán 。 dà hé , běi yǒu , 、 dài , 、 suī , qín , bù gǎn , zhào 。 ruò chǔ 。 shèng qín , bì zhòng , 。 zhào chéng 。 zhī bì , kě yǐ , zhì yú tiān xià 。” zhào wáng 。 ” rán , yīn bù xī , , ér qiǎn gù , gǔ zú shǐ hán guǎng jiàng bīng běi xùn yàn dì 。
武臣到邯鄲,自立爲趙王,陳餘爲大將軍,張耳、召騷爲左右丞相。陳王怒,捕系武臣等家室,欲誅之。柱國曰:「秦未亡而誅趙王將相家屬,此生一秦也。不如因而立之。」陳王乃遣使者賀趙,而徙系武臣等家屬宮中,而封耳子張敖爲成都君,趣趙兵,亟入關。趙王將相相與謀曰:「王王趙,非楚意也。楚已誅秦,必加兵於趙。計莫如毋西兵,使使北徇燕地以自廣也。趙南據大河,北有燕、代,楚雖勝秦,不敢制趙。若楚不勝秦,必重趙。趙乘秦之弊,可以得志於天下。」趙王以爲然,因不西兵,而遣故上谷卒史韓廣將兵北徇燕地。
yàn gù guì rén háo jié wèi hán guǎng yuē : “ yǐ lì wáng , , yòu yǐ lì wáng 。 。 suī xiǎo , , wàn chéng zhī guó yě , , jiāng jūn lì wèi yàn wáng 。” 。 ” yuē :“ guǎng : “ zhào , bù kě , yàn rén 。 ” zhào fāng xī : “ , nán yōu chǔ , , lì bù néng , wǒ 。 qiě yǐ chǔ zhī 。 , bù gǎn hài zhào , jiàng xiàng zhī jiā , zhào dú ān gǎn , jiāng jūn zhī jiā !” hán guǎng yǐ wéi ! ” nǎi zì lì wèi yàn , 。 jū shù yuè , zhào 。 yàn wáng mǔ , jiā shǔ guī zhī yàn 。
燕故貴人豪傑謂韓廣曰:「楚已立王,趙又已立王。燕雖小,亦萬乘之國也,原將軍立爲燕王。」韓廣曰:「廣母在趙,不可。」燕人曰:「趙方西憂秦,南憂楚,其力不能禁我。且以楚之彊,不敢害趙王將相之家,趙獨安敢害將軍之家!」韓廣以爲然,乃自立爲燕王。居數月,趙奉燕王母及家屬歸之燕。
dāng cǐ zhī shí , zhū jiāng zhī xùn dì zhě , bù kě shèng shǔ 。 zhōu shì běi xùn dì zhì dí , dí rén tián dān shā dí lìng , zì lì wèi qí wáng , yǐ qí fǎn jī zhōu shì 。 shì jūn sàn , hái zhì wèi dì , yù lì wèi hòu gù níng líng jūn jiù wèi wèi wáng 。 shí jiù zài chén wáng suǒ , bù dé zhī wèi 。 wèi dì yǐ dìng , yù xiāng yǔ lì zhōu shì wèi wèi wáng , zhōu shì bù kěn 。 shǐ zhě wǔ fǎn , chén wáng nǎi lì níng líng jūn jiù wèi wèi wáng , qiǎn zhī guó 。 zhōu shì zú wèi xiāng 。
當此之時,諸將之徇地者,不可勝數。周市北徇地至狄,狄人田儋殺狄令,自立爲齊王,以齊反擊周市。市軍散,還至魏地,欲立魏後故寧陵君咎爲魏王。時咎在陳王所,不得之魏。魏地已定,欲相與立周市爲魏王,周市不肯。使者五反,陳王乃立寧陵君咎爲魏王,遣之國。周市卒爲相。
jiāng jūn tián zāng děng xiāng yǔ móu yuē : “ zhāng jūn yǐ pò yǐ , , bīng dàn mù zhì , , wéi xíng yáng chéng fú néng xià , , jūn zhì , , dà bài 。 。 rú shǎo yí bīng , , yǐ shǒu xíng yáng , , jīng bīng yíng qín jūn 。 。 jiǎ wáng jiāo , , zhī bīng quán , , kě yǔ jì , , zhū zhī , , kǒng bài 。” 。 ” yǔ jiǎo wáng lìng yǐ zhū wú shū , xiàn , shǒu yú chén wáng 。 chén 。 shǐ shǐ cì tián zāng chǔ lìng yǐn yìn , shǐ , shàng jiàng 。 tián 。 nǎi shǐ zhū jiāng lǐ guī děng shǒu xíng yáng chéng , zì , jīng bīng xī yíng qín jūn yú áo cāng 。 yǔ 。 , tián , sǐ , jūn , 。 zhāng 。 jìn bīng jī lǐ guī děng xíng yáng xià , pò , , lǐ , děng sǐ 。
將軍田臧等相與謀曰:「周章軍已破矣,秦兵旦暮至,我圍滎陽城弗能下,秦軍至,必大敗。不如少遺兵,足以守滎陽,悉精兵迎秦軍。今假王驕,不知兵權,不可與計,非誅之,事恐敗。」因相與矯王令以誅吳叔,獻其首於陳王。陳王使使賜田臧楚令尹印,使爲上將。田臧乃使諸將李歸等守滎陽城,自以精兵西迎秦軍於敖倉。與戰,田臧死,軍破。章邯進兵擊李歸等滎陽下,破之,李歸等死。
yáng chéng rén dèng shuō jiàng bīng jū tán , zhāng hán bié jiāng jī pò zhī , dèng shuō jūn sàn zǒu chén 。 zhì rén wǔ xú jiàng bīng jū xǔ , zhāng hán jī pò zhī , wǔ xú jūn jiē sàn zǒu chén 。 chén wáng zhū dèng shuō 。
陽城人鄧說將兵居郯,章邯別將擊破之,鄧說軍散走陳。銍人伍徐將兵居許,章邯擊破之,伍徐軍皆散走陳。陳王誅鄧說。
chén wáng chū lì shí , líng rén qín jiā ﹑ zhì rén dǒng zēng ﹑ fú lí rén zhū jī shí ﹑ qǔ lǜ rén zhèng bù ﹑ xú rén dīng jí děng jiē tè qǐ , jiàng bīng wéi dōng hǎi shǒu qìng yú tán 。 chén wáng wén , nǎi shǐ wǔ píng jūn pàn wèi jiāng jūn , jiān tán xià jūn 。 qín jiā bù shòu mìng , jiā zì lì wèi dà sī mǎ , è shǔ wǔ píng jūn 。 gào jūn lì yuē : “ píng jūn nián shào , , zhī bīng shì , , tīng !” ! ” yǐ wáng mìng shā wǔ píng jūn pàn 。
陳王初立時,陵人秦嘉﹑銍人董譄﹑符離人朱雞石﹑取慮人鄭布﹑徐人丁疾等皆特起,將兵圍東海守慶於郯。陳王聞,乃使武平君畔爲將軍,監郯下軍。秦嘉不受命,嘉自立爲大司馬,惡屬武平君。告軍吏曰:「武平君年少,不知兵事,勿聽!」因矯以王命殺武平君畔。
zhāng hán yǐ pò wǔ xú , jī chén , zhù guó fáng jūn sǐ 。 zhāng hán yòu jìn bīng jī chén xī zhāng hè jūn 。 chén wáng chū jiān zhàn , jūn pò , zhāng hè sǐ 。
章邯已破伍徐,擊陳,柱國房君死。章邯又進兵擊陳西張賀軍。陳王出監戰,軍破,張賀死。
là yuè , chén wáng zhī rǔ yīn , hái zhì xià chéng fù , qí yù zhuāng jiǎ shā yǐ jiàng qín 。 chén shèng zàng dàng , shì yuē yǐn wáng 。
臘月,陳王之汝陰,還至下城父,其御莊賈殺以降秦。陳勝葬碭,諡曰隱王。
chén wáng gù juān rén jiāng jūn lǚ chén wèi cāng tóu jūn , qǐ xīn yáng , gōng chén xià zhī , shā zhuāng jiǎ , fù yǐ chén wèi chǔ 。
陳王故涓人將軍呂臣爲倉頭軍,起新陽,攻陳下之,殺莊賈,復以陳爲楚。
chū , chén wáng zhì chén , lìng zhì rén sòng liú jiàng bīng dìng nán yáng , rù wǔ guān 。 liú yǐ xùn nán yáng , wén chén wáng sǐ , nán yáng fù wèi qín 。 sòng liú bù néng rù wǔ guān , nǎi dōng zhì xīn cài , yù qín jūn , sòng liú yǐ jūn jiàng qín 。 qín chuán liú zhì xián yáng , chē liè liú yǐ xùn 。
初,陳王至陳,令銍人宋留將兵定南陽,入武關。留已徇南陽,聞陳王死,南陽復爲秦。宋留不能入武關,乃東至新蔡,遇秦軍,宋留以軍降秦。秦傳留至鹹陽,車裂留以徇。
qín jiā děng wén chén wáng jūn pò chū zǒu , nǎi lì jǐng jū wèi chǔ wáng , yǐn bīng zhī fāng yǔ , yù jī qín jūn dìng táo xià 。 shǐ gōng sūn qìng shǐ qí wáng , yù yǔ bìng lì jù jìn 。 qí wáng yuē : “ chén wáng zhàn bài , , zhī qí sǐ shēng , , ān dé bù qǐng ér lì wáng !” ! ” qìng yuē :“ qí : “ chǔ ér lì wáng , chǔ hé , qǐng qí ér lì wáng ! qiě chǔ ! shì , dāng lìng , tiān xià 。” tián dān 。 ” gōng sūn qìng 。
秦嘉等聞陳王軍破出走,乃立景駒爲楚王,引兵之方與,欲擊秦軍定陶下。使公孫慶使齊王,欲與併力俱進。齊王曰:「聞陳王戰敗,不知其死生,楚安得不請而立王!」公孫慶曰:「齊不請楚而立王,楚何故請齊而立王!且楚首事,當令於天下。」田儋誅殺公孫慶。
qín zuǒ yòu xiào fù gōng chén , xià zhī 。 lǚ jiāng jūn zǒu , shōu bīng fù jù 。 pó dào dāng yáng jūn qíng bù zhī bīng xiāng shōu , fù jī qín zuǒ yòu xiào , pò zhī qīng bō , fù yǐ chén wèi chǔ 。 huì xiàng liáng lì huái wáng sūn xīn wèi chǔ wáng 。
秦左右校復攻陳,下之。呂將軍走,收兵復聚。鄱盜當陽君黥布之兵相收,復擊秦左右校,破之青波,復以陳爲楚。會項梁立懷王孫心爲楚王。
chén shèng wáng fán liù yuè 。 yǐ wèi wáng , wáng chén 。 qí gù rén cháng yǔ yōng gēng zhě wén zhī , zhī chén , kòu gōng mén yuē : “ yù jiàn shè 。” 。 ” lìng yù fù zhī 。 zì 。 shù , nǎi , , bù , wèi tōng 。 chén 。 chū , zhē , ér hū shè 。 chén 。 wén zhī , nǎi , jiàn , zài , jù guī 。 rù 。 , jiàn , wū wéi zhàng , kè , :“ huǒ : “ shè zhī ! wáng chén chén zhě !” chǔ rén ! ” wèi huǒ , gù tiān xià , zhī , huǒ shè wèi , , yóu chén shè , 。 kè chū rù 。 yì fā shū , yán chén wáng , qíng 。 huò shuō chén 。 yuē :“ kè yú wú : “ zhuān wàng yán , , wēi 。” chén , zhǎn zhī 。 ” chén wáng gù rén 。 zì yǐn qù , yóu shì wú qīn chén , zhě 。 chén wáng yǐ zhū fáng 。 zhōng zhèng , hú wǔ wèi sī guò , zhǔ sī qún chén 。 , jiāng xùn dì , 。 , lìng zhī bú , zhě , xì ér zuì zhī , , kē chá wèi zhōng , qí suǒ bù shàn zhě 。 fú xià lì , zhé , zhì zhī 。 , wáng xìn yòng zhī 。 zhū jiāng yǐ qí gù 。 qīn fù , cǐ qí suǒ yǐ bài , 。
陳勝王凡六月。已爲王,王陳。其故人嘗與傭耕者聞之,之陳,扣宮門曰:「吾欲見涉。」宮門令欲縛之。自辯數,乃置,不肯爲通。陳王出,遮道而呼涉。陳王聞之,乃召見,載與俱歸。入宮,見殿屋帷帳,客曰:「夥頤!涉之爲王沉沉者!」楚人謂多爲夥,故天下傳之,夥涉爲王,由陳涉始。客出入愈益發舒,言陳王故情。或說陳王曰:「客愚無知,顓妄言,輕威。」陳王斬之。諸陳王故人皆自引去,由是無親陳王者。陳王以朱房爲中正,胡武爲司過,主司羣臣。諸將徇地,至,令之不是者,系而罪之,以苛察爲忠。其所不善者,弗下吏,輒自治之。陳王信用之。諸將以其故不親附,此其所以敗也。
chén shèng suī yǐ sǐ , qí suǒ zhì qiǎn hóu wáng jiàng xiàng jìng wáng qín , yóu shè shǒu shì yě 。 gāo zǔ shí wèi chén shè zhì shǒu zhǒng sān shí jiā dàng , zhì jīn xuè shí 。
陳勝雖已死,其所置遣侯王將相竟亡秦,由涉首事也。高祖時爲陳涉置守冢三十家碭,至今血食。
chǔ xiān shēng yuē : dì xíng xiǎn zǔ , suǒ yǐ wéi gù yě ; bīng gé xíng fǎ , suǒ yǐ wéi zhì yě 。 yóu wèi zú shì yě 。 fū xiān wáng yǐ rén yì wèi běn , ér yǐ gù sāi wén fǎ wèi zhī yè , qǐ bù rán zāi ! wú wén jiǎ shēng zhī chēng yuē :
褚先生曰:地形險阻,所以爲固也;兵革刑法,所以爲治也。猶未足恃也。夫先王以仁義爲本,而以固塞文法爲枝葉,豈不然哉!吾聞賈生之稱曰:
“ qín xiào gōng jù yáo hán zhī gù , yōng yōng zhōu zhī dì , jūn chén gù shǒu , yǐ kuī zhōu shì , yǒu xí juǎn tiān xià 、 bāo jǔ yǔ nèi 、 náng kuò sì hǎi zhī yì , bìng tūn bā huāng zhī xīn 。 dāng shì shí yě , shāng jūn zuǒ zhī , nèi lì fǎ dù , wù gēng zhī , xiū shǒu zhàn zhī jù ; wài lián héng ér dòu zhū hóu 。 yú shì qín rén gǒng shǒu ér qǔ xī hé zhī wài 。
「秦孝公據餚函之固,擁雍州之地,君臣固守,以窺周室,有席捲天下、包舉宇內、囊括四海之意,併吞八荒之心。當是時也,商君佐之,內立法度,務耕織,修守戰之具;外連衡而鬥諸侯。於是秦人拱手而取西河之外。
“ xiào gōng jì méi , huì wén 、 wǔ 、 zhāo xiāng méng gù yè yīn yí cè , nán qǔ hàn zhōng , xī jǔ bā shǔ , dōng gē gāo yú zhī dì , shōu yào hài zhī jùn 。 zhū hóu kǒng jù , huì méng ér móu ruò qín , bù ài zhēn qì 、 zhòng bǎo 、 féi ráo zhī dì , yǐ zhì tiān xià zhī shì , hé cóng dì jiāo , xiāng yǔ wéi yī 。 dāng cǐ zhī shí , qí yǒu mèng cháng , zhào yǒu píng yuán , chǔ yǒu chūn shēn , wèi yǒu xìn líng 。 cǐ sì jūn zhě , jiē míng zhì ér zhōng xìn , kuān hòu ér ài rén , zūn xián ér zhòng shì , yuē cóng lí héng , jiān hán 、 wèi 、 yàn 、 zhào 、 sòng 、 wèi 、 zhōng shān zhī zhòng 。 yú shì liù guó zhī shì , yǒu níng yuè 、 xú shàng 、 sū qín 、 dù hè zhī shǔ wèi zhī móu , qí míng 、 zhōu zuì 、 chén zhěn 、 zhào huá 、 lóu huǎn 、 dí jǐng 、 sū lì 、 yuè yì zhī tú tōng qí yì , wú qǐ 、 sūn bìn 、 dài tuó 、 ní liáng 、 wáng liào 、 tián jì 、 lián pǒ 、 zhào shē zhī lún zhì qí bīng 。 cháng yǐ shí bèi zhī dì , bǎi wàn zhī zhòng , kòu guān ér gōng qín 。 qín rén kāi guān ér yán dí , jiǔ guó zhī shī qūn xún dùn táo ér bù gǎn jìn 。 qín wú wáng shǐ yí zú zhī fèi , ér tiān xià zhū hóu yǐ kùn yǐ 。 yú shì cóng sàn yuē jiě , zhēng gē dì yǐ lù qín 。 qín yǒu yú lì ér zhì qí bì , zhuī wáng zhú běi , fú shī bǎi wàn , liú xiě piāo lǔ 。 yīn lì chéng biàn , zǎi gē tiān xià , fēn liè hé shān 。 qiáng guó qǐng fú , ruò guó rù cháo 。
「孝公既沒,惠文、武、昭襄蒙故業因遺策,南取漢中,西舉巴蜀,東割膏腴之地,收要害之郡。諸侯恐懼,會盟而謀弱秦,不愛珍器、重寶、肥饒之地,以致天下之士,合從締交,相與爲一。當此之時,齊有孟嘗,趙有平原,楚有春申,魏有信陵。此四君者,皆明智而忠信,寬厚而愛人,尊賢而重士,約從離橫,兼韓、魏、燕、趙、宋、衛、中山之衆。於是六國之士,有寧越、徐尚、蘇秦、杜赫之屬爲之謀,齊明、周最、陳軫、召滑、樓緩、翟景、蘇厲、樂毅之徒通其意,吳起、孫臏、帶佗、倪良、王廖、田忌、廉頗、趙奢之倫制其兵。嘗以十倍之地,百萬之衆,叩關而攻秦。秦人開關而延敵,九國之師逡巡遁逃而不敢進。秦無亡矢遺鏃之費,而天下諸侯已困矣。於是從散約解,爭割地以賂秦。秦有餘力而制其弊,追亡逐北,伏屍百萬,流血飄櫓。因利乘便,宰割天下,分裂河山。強國請服,弱國入朝。
“ shī jí xiào wén wáng 、 zhuāng xiāng wáng , xiǎng guó zhī rì qiǎn , guó jiā wú shì 。
「施及孝文王、莊襄王,享國之日淺,國家無事。
“ jí zhì shǐ huáng , fèn liù shì zhī yú liè , zhèn cháng cè ér yù yǔ nèi , tūn èr zhōu ér wáng zhū hóu , lǚ zhì zūn ér zhì liù hé , zhí qiāo pǔ yǐ biān chī tiān xià , wēi zhèn sì hǎi 。 nán qǔ bǎi yuè zhī dì , yǐ wéi guì lín 、 xiàng jùn 。 bǎi yuè zhī jūn , fǔ shǒu xì jǐng , wěi mìng xià lì 。 nǎi shǐ méng tián běi zhù cháng chéng ér shǒu fān lí , què xiōng nú qī bǎi yú lǐ 。 hú rén bù gǎn nán xià ér mù mǎ , shì bù gǎn wān gōng ér bào yuàn 。 yú shì fèi xiān wáng zhī dào , fán bǎi jiā zhī yán , yǐ yú qián shǒu ; huī míng chéng , shā háo jùn , shōu tiān xià zhī bīng jù zhī xián yáng , xiāo fēng dī , zhù yǐ wéi jīn rén shí èr , yǐ ruò tiān xià zhī mín 。 rán hòu jiàn huá wèi chéng , yīn hé wèi chí , jù yì zhàng zhī chéng 、 lín bù cè zhī xī yǐ wéi gù 。 liáng jiàng jìn nú , shǒu yào hài zhī chù ; xìn chén jīng zú , chén lì bīng ér shuí hé 。 tiān xià yǐ dìng , shǐ huáng zhī xīn , zì yǐ wéi guān zhōng zhī gù , jīn chéng qiān lǐ , zǐ sūn dì wáng wàn shì zhī yè yě 。
「及至始皇,奮六世之餘烈,振長策而御宇內,吞二周而亡諸侯,履至尊而制六合,執敲樸以鞭笞天下,威振四海。南取百越之地,以爲桂林、象郡。百越之君,俯首系頸,委命下吏。乃使蒙恬北築長城而守藩籬,卻匈奴七百餘裏。胡人不敢南下而牧馬,士不敢彎弓而報怨。於是廢先王之道,燔百家之言,以愚黔首;隳名城,殺豪俊,收天下之兵聚之鹹陽,銷鋒鍉,鑄以爲金人十二,以弱天下之民。然後踐華爲城,因河爲池,據億丈之城、臨不測之溪以爲固。良將勁駑,守要害之處;信臣精卒,陳利兵而誰何。天下已定,始皇之心,自以爲關中之固,金城千裏,子孫帝王萬世之業也。
“ shǐ huáng jì méi , yú wēi zhèn yú shū sú 。 chén shè wèng yǒu shéng shū zhī zi , , lì zhī rén , , qiān xǐ zhī tú yě ; ; néng bù jí zhōng rén , , yǒu zhòng ní 、 、 dí zhī xián , , zhū 、 、 dùn zhī fù 。 。 zú háng wǔ zhī jiān , , qǐ qiān mò zhī zhōng , , bà sàn zhī zú , , shù bǎi zhī zhòng , , ér gōng qín , , mù wèi bīng , , gān wèi qí , , xià yún jí ér xiǎng yìng , , liáng ér jǐng cóng 。 。 dōng háo jùn suì bìng qǐ ér wáng qín zú yǐ 。
「始皇既沒,餘威震於殊俗。 然陳涉甕牖繩樞之子,氓隸之人,而遷徙之徒也;材能不及中人,非有仲尼、墨翟之賢,陶朱、猗頓之富。躡足行伍之間,倔起阡陌之中,率罷散之卒,將數百之衆,轉而攻秦,斬木爲兵,揭竿爲旗,天下雲集而響應,贏糧而景從。山東豪俊遂並起而亡秦族矣。
“ qiě fū tiān xià fēi xiǎo ruò yě , yōng zhōu zhī dì , yáo hán zhī gù , zì ruò yě ; chén shè zhī wèi , fēi zūn yú qí 、 chǔ 、 yàn 、 zhào 、 hán 、 wèi 、 sòng 、 wèi 、 zhōng shān zhī jūn yě ; chú yōu jí jīn , bù xiān yú gōu jǐ zhǎng shā yě ; shì shù zhī zhòng , fēi kàng yú jiǔ guó zhī shī yě ; shēn móu yuǎn lǜ , xíng jūn yòng bīng zhī dào , fēi jí xiāng shí zhī shì yě 。 rán ér chéng bài yì biàn , gōng yè xiāng fǎn 。 shì shǐ shān dōng zhī guó yǔ chén shè dù cháng xié dà , bǐ quán liàng lì , zé bù kě tóng nián ér yǔ yǐ 。 rán qín yǐ qū qū zhī dì , zhì wàn chéng zhī shì , xù bā zhōu ér cháo tóng liè , bǎi yǒu yú nián yǐ 。 rán hòu yǐ liù hé wèi jiā , yáo hán wèi gōng 。 yī fū zuò nán ér qī miào huī , shēn sǐ rén shǒu , wèi tiān xià xiào zhě , hé yě ? rén yì bù shī ér gōng shǒu zhī shì yì yě 。
「且夫天下非小弱也,雍州之地,餚函之固,自若也;陳涉之位,非尊於齊、楚、燕、趙、韓、魏、宋、衛、中山之君也;鋤耰棘矜,不銛於鉤戟長鎩也;適戍之衆,非抗於九國之師也;深謀遠慮,行軍用兵之道,非及鄉時之士也。然而成敗異變,功業相反。試使山東之國與陳涉度長絜大,比權量力,則不可同年而語矣。然秦以區區之地,致萬乘之勢,序八州而朝同列,百有餘年矣。然後以六合爲家,餚函爲宮。一夫作難而七廟隳,身死人手,爲天下笑者,何也?仁義不施而攻守之勢異也。」
【 suǒ yǐn shù zàn 】 tiān xià xiōng xiōng , hǎi nèi fá zhǔ , jǐ lù zhēng jié , zhān wū yuán chù 。 chén shèng shǒu shì , jué hào zhāng chǔ 。 guǐ guài shì píng , hóng gǔ zì xǔ 。 gé yīng dōng xià , zhōu wén xī jù 。 shǐ qīn zhū fáng , yòu rèn hú wǔ 。 huǒ yí jiàn shā , fù xīn bù yǔ 。 zhuāng jiǎ hé rén , fǎn shì chéng fù !
【索隱述贊】天下匈匈,海內乏主,掎鹿爭捷,瞻烏爰處。陳勝首事,厥號張楚。鬼怪是憑,鴻鵠自許。葛嬰東下,周文西拒。始親朱房,又任胡武。夥頤見殺,腹心不與。莊賈何人,反噬城父!
司馬遷 · 两汉